1. «berdi»sini aytguncha urib o‘ldirmoq: gapirib bo‘lguncha kutmay (chidamay) biror narsa dedi
2. «bo‘rk ol» desa, bosh olmoq: biror ishni lozim bo‘lganidan ham qo‘pol qilib bajardi
3. «churq» etmoq: hech narsa demaydi, e’tiroz qilmaydi
4. «do‘ppi ol» desa, bosh olmoq: biror ishni lozim bo‘lganidan ham qo‘pol qilib bajardi
5. achchig‘i kelmoq: achchig‘i kelmoq
6. adabini bermoq: qilmishiga yarasha jazoladi
7. adam aylamoq: Yo‘qotmoq, yo‘q qilmoq
8. adoyi tamom bo‘lmoq: Ado bo‘lmoq
9. afsona bo‘lmoq: el-xalqqa gap-so‘z bo‘lmoq, elga doston bo‘lmoq
10. afsus qilmoq: pushaymon bo‘lmoq, afsuslanmoq
11. afv etmoq: kechirmoq, uzrni qabul qilmoq, gunohidan o‘tmoq
12. afv qilmoq: kechirmoq, uzrni qabul qilmoq, gunohidan o‘tmoq
13. ahamiyat bermoq: zarur, foydali deb qarab diqqat qildi
14. ahd qilishmoq: ayn. ahdlashmoq
15. ajab bo‘lmoq: juda yaxshi bo‘ldi, ko‘ngildagiday bo‘ldi (biror kimsa qilmishiga yarasha jazo olganda aytiladigan ibora)
16. ajina chalmoq: Jin tegib, aqldan ozdirmoq
17. aks etmoq: 1.silliq, yarqiroq sathda (tasviri) ko‘rinmoq 2.qaytmoq (mas., aks sado haqida); 3.ko‘rinmoq, namoyon bo‘lmoq (ichki his-tuyg‘u, kayfiyat va sh.k. haqida) 4.o‘z ifodasini topmoq
18. aksiga olmoq: 1.xohish-istakka yoki buyruqqa qarshi ish tutmoq, kesma-kesarlik qilmoq; 2.xohish-istakka qarshi yuz bermoq
19. aksiga yurmoq: 1.xohish-istakka yoki buyruqqa qarshi ish tutmoq, kesma-kesarlik qilmoq; 2.xohish-istakka qarshi yuz bermoq
20. aksini topmoq: 1.silliq, yarqiroq sathda (tasviri) ko‘rinmoq 2.qaytmoq (mas., aks sado haqida); 3.ko‘rinmoq, namoyon bo‘lmoq (ichki his-tuyg‘u, kayfiyat va sh.k. haqida) 4.o‘z ifodasini topmoq
21. alam chekmoq: juda qiynaldi
22. alg‘ov – dalg‘ov ishlamoq: 1.O‘zaro yordamlashib, yerlarini ishlamoq 2.Tinchliksiz, besaranjomlik, g‘ulg‘ula, g‘alayon, to‘s-to‘polon
23. almisoqdan qolgan: juda eski, qadimgi
24. amalga oshmoq: voqelikka aylandi
25. amr etmoq: Buyruq bermoq, buyurmoq
26. amr qilmoq: buyruq bermoq, buyurmoq
27. andarmon bo‘lmoq: biror mashg‘ulot, ish va sh.k ga berilmoq, qiziqib ketmoq
28. apoq-chapoqlashmoq: inoqlashmoq, apoq-chapoq bo‘lib ketmoq
29. aqlni eltmoq: aqlni (es-hushni) olmoq
30. aravani quruq olib qochmoq: aravani quruq olib qochmoq
31. armon qilmoq: amalga oshmagan orzu-niyatdan afsuslanmoq
32. aro bermoq: ko‘rinishini ko‘rkam, chiroyli qildi
33. arosatda qolmoq: na u yoqli va na bu yoqli bo‘lmay, aro yo‘lda qolmoq; qilar ishidan yanglishib, gangib qolmoq
34. arra qilmoq: teng bo‘lishib olmoq
35. arsh qilmoq: Kayf-safo qilmoq, aysh-ishrat qilmoq.
36. asakasi ketmoq: kam bo‘lib qolmaydi.
37. asar qilmoq: 1.ta’sirini o‘tkazmoq. 2.ta’sir qilmoq
38. asfalasofilin bo‘lmoq: 1.chuqurlikka, jarlikka tushib ketmoq; 2.ko‘chma halok bo‘lmoq, halokatga uchramoq
39. asfalasofilinga ketmoq: 1.chuqurlikka, jarlikka tushib ketmoq; 2.ko‘chma halok bo‘lmoq, halokatga uchramoq
40. avra-astarini ag‘dardi, avra-astarini qoqdi, avra-astari so‘kildi, avra-astari qoqildi: barcha kirdikorlarini ochib tashladi
41. ayb qilmoq: 1.Ayb sodir etmoq, aybli ish qilmoq. 2.Huq. Qonunga xilof xatti-harakat; jinoyatga tortishning zarur sharti 3 Kishi uyalganidan, xijolat tortadigan xatti-harakat; uyatli ish, uyat
42. aytgan joyidan kesmoq: Aytganini, albatta, amalga oshirtiradi, aytganini bajartiradi.
43. ayuhannos qilmoq: Baqiriq-chaqiriq, dod-faryod bilan boshiga ko‘tarmoq.
44. aza ochmoq: aytib yig‘lash bilan motam marosimini boshlamoq
45. aza tutmoq: azali holatda bo‘lmoq
46. azavozlik qilmoq: Ortiqcha (bekorga) yig‘i-sig‘i qilmoq, ko‘z yoshi to‘kmoq
47. azimat etmoq: jazm qilmoq
48. azimat qilmoq: jazm qilmoq
49. aziyat chekmoq: 1.azoblanmoq 2. zararli ta’sir, zarar-zahmat
50. aziyat tortmoq: 1.azoblanmoq 2. zararli ta’sir, zarar-zahmat
51. aziyat yetkazmoq: 1.shikast yetkazmoq 2.xafa qilmoq, ranjitmoq.
52. azm qilmoq: 1.qaror qilmoq, otlanmoq 2.jazm qilmoq, botinmoq.
53. azmoyish olmoq: 1.sinash-bilish harakatida bo‘lmoq. 2.sir-sinoatini bilib olmoq.
54. azmoyishini olmoq: 1.sinash-bilish harakatida bo‘lmoq. 2.sir-sinoatini bilib olmoq.
55. azob bermoq: qiynamoq, qiynoqqa solmoq
56. bad olmoq: Shubhalanmoq, Shubha qilmoq, hadiksiramoq
57. bad yemoq: Shubhalanmoq, Shubha qilmoq, hadiksiramoq
58. bag‘ri teshilmoq: bag‘ri qon bo‘lmoq, qattiq g‘am yoki azob chekmoq.
59. bag‘riga bosmoq: bag‘riga olmoq
60. bag‘rini tig‘lamoq: ruhiy yoki ma’naviy azob berib, ezib, yuragini dog‘lamoq, yaralamoq.
61. balo urmoq: biron-bir shikast yemoq, yomonlikka uchramoq.
62. bandalik qilmoq: vafot etmoq, qazo qilmoq, o‘lmoq
63. bandalikni bajo keltirmoq: vafot etmoq, qazo qilmoq, o‘lmoq
64. bandalikni topshirmoq: vafot etmoq, qazo qilmoq, o‘lmoq.
65. barakasi ketmoq: serobligi yo‘qoldi, mo‘lligi barxam topdi.
66. baravar kelmoq: 1.turli ko‘rsatkich va belgilariga ko‘ra bir xil chiqmoq; 2.muvozanatga kelmoq, tenglashmoq. 3.ko‘chma biror harakatda (janjalda, munozarada, kurashda) teng kelmoq, bas kelmoq. 4.«teng, bir xil» ma’nolaridagi kesim vazifasida.
67. baxti kulmoq: baxtiyor hayotga, xushnud onlarga erishmoq; baxtli, baxtiyor bo‘lmoq
68. baxti ochilmoq: baxtiyor hayotga, xushnud onlarga erishmoq; baxtli, baxtiyor bo‘lmoq
69. baxtini bog‘lamoq: baxtsiz qilmoq, baxtiga to‘siq bo‘lmoq.
70. bay ochmoq: birinchi xaridorga mol sotib, savdoni boshlamoq
71. befarq qaramoq: e’tiborsizlik, be-parvolik bilan qaramoq, loqayd bo‘lmoq.
72. begona qilmoq: 1.o‘zidan uzoqlashtirmoq, yot kishilar qatoriga o‘tkazmoq; 2.ko‘chma chetga ketkizmoq. birovning qo‘liga, ixtiyoriga o‘tkazib yubormoq
73. behush qilmoq: 1.hushidan ketkizmoq, uxlatib qo‘ymoq (mas, dori berib) 2.ko‘chma es-hushini olib qo‘ymoq; boshini aylantirmoq
74. bekor aytmoq: chakki aytibsiz, aytmasangiz ham bo‘lardi
75. bekor bo‘lmoq: 1.amal-vazifadan tushmoq; ishdan bo‘shamoq; 2.kuchini yo‘qotmoq 3.yaramaydigan, arzimaydigan, foydasiz bo‘lib qolmoq
76. bekor qilmoq: 1.amal-vazifadan tushmoq; ishdan bo‘shamoq; 2.kuchini yo‘qotmoq 3.yaramaydigan, arzimaydigan, foydasiz bo‘lib qolmoq
77. berdisini aytmoq: oxirini gapirdi
78. beri qaramoq: tuzalish, yaxshilanish tomoniga o‘tmoq, yaxshilanmoq (bemorning ahvoli haqida).
79. besh ketmoq: 1.pirra (karta) o‘yinida besh ochko olmoq; 2.gapni yoki ishni o‘rinlatib bajaruvchi odamga tan bermoq, qoyil qolmoq
80. bet bo‘lmoq: yuzma-yuz bo‘lmoq, ro‘para kelmoq, uchrashmoq.
81. bilarmonlik qilmoq: o‘zini bilimdon fahmlab ish tutmoq, bilar-bilmas ish| qilmoq, gapga aralashib ketmoq
82. bilmaslikka olmoq: o‘zini bexabardek qilib ko‘rsatmoq, bilmaganday bo‘lmoq, o‘zini bexabardek tutmoq.
83. bir burda bo‘lib qolmoq: ozib-to‘zib, jussasi kichrayib, ojiz bo‘lib qolmoq.
84. bir qorindan talashib tushmoq: bir onadan tug‘ilgan
85. bir yoqadan bosh chiqardi: hamjihat bo‘ldi, yakdil bo‘ldi
86. bir yoqda tursin: zidlash ma’nosini anglatib, bog‘lovchi vazifasida keladi
87. bir yoqli bo‘ldi: hal bo‘ldi, ajrim bo‘ldi, tugadi
88. bo‘sh ketmoq: bekor ketmoq, zoye bo‘lmoq
89. bo‘taday bo‘zlamoq: zor-zor yig‘lamoq
90. bo‘ynidan soqit qildi: o‘zini javobgarlikdan xoli qildi
91. bo‘yniga arqon solmoq: bajbur qilmoq
92. bo‘yniga osilmoq: birovga xiralik qilib yopishib olmoq.
93. bo‘zarib turmoq: serrayib, qaqqayib turmoq; qimirlamay turmoq
94. bosgan yerini quritmoq: borgan yerida hech narsa qoldirmay yuq qilmoq, yeb-ichib, talab bitirmoq.
95. bosh tovlamoq: bosh to‘lg‘amoq, bosh tortmoq
96. bosh urib kelmoq: najot izlab, panoh istab kelmoq.
97. boshdan oyoq: to‘la-to‘kis, bus-butun
98. boshga qo‘ndirmoq: kiymoq
99. boshi oqqan tomon: duch kelgan taraf
100. boshini qayoqqa urishini bilmadi: ilojini topa olmadi
101. boshvoq solmoq: bo‘ysundirmoq, jilovlamoq
102. bosib o‘tmoq: 1.ma’lum masofa yo‘l yurmoq. 2.kesib o‘tmoq, ustidan yoki yonidan o‘tib ketmoq.
103. bu dunyo bilan xayrlashmoq: vafot etmoq, o‘lmoq
104. burnidan buloq bo‘lmoq: burnidan chiqdi, tatimadi, zoye ketdi.
105. burnini suqmoq: 1) kirmoq 2) aralashmoq
106. burnini tiqmoq: aralashmoq
107. chakagi tushmoq: Gapira-gapira charchamoq; biror gapni ko‘p ta’kidlamoq. chakagi tushmoq
108. chakak urmoq: Gapira-gapira charchamoq; biror gapni ko‘p ta’kidlamoq. chakagi tushmoq
109. chalpak bo‘lmoq: Yiqilib uzala tushmoq, chalqan-chasiga yiqilmoq:; chalqancha yotmoq.
110. chalpak qilmoq: Ikkala qo‘l va oyog‘idan ushlab cho‘ziltirib ko‘tarmoq.
111. chang bosmoq: Qalin chang bilan qoplanmoq (uzoq vaqt ishlatilmay yotgan narsa haqida).
112. chang chiqarmoq: Bekorga g‘alva yoki shov-shuv ko‘tarmoq.
113. chang ko‘tarmoq: Bekorga g‘alva yoki shov-shuv ko‘tarmoq.
114. chap ko‘z bilan qaramoq: Boshqalarga nisbatan kamsitib, e’tiborsiz qaramoq.
115. chapaqay jahli chiqmoq: Astoydil jahli chiqmoq, g‘azabi oshmoq, g‘azabiga olmoq.
116. chaparasta qilmoq: Ostin-ustin qilmoq, astar-paxtasini chiqarmoq.
117. chaqa qilmoq: Sotmoq, pullamoq.
118. chaqchaq urmoq: 1. baland, yoqimli ovoz chiqarib. 2. xushchaqchaq, xursand bo‘lib.
119. da’vat qilmoq: biror ishga, marosimga chaqirmoq, taklif qilmoq
120. daf bo‘lmoq: yo‘q bo‘lmoq, yo‘qolmoq; bartaraf bo‘lmoq.
121. darxon etmoq: muayyan ish, mansab yoki jismoniy mehnatdan ozod qilmoq; bo‘shatmoq
122. darxon qilmoq: muayyan ish, mansab yoki jismoniy mehnatdan ozod qilmoq; bo‘shatmoq
123. darz ketmoq: biror kuch, harakat ta’sirida putur yetmoq, zarbaga uchramoq, buzilmoq.
124. dastasini o‘zidan chiqarmoq: sopini o‘zidan chiqarmoq q. Sop. kim nimani Yonidan mablag‘ yoki kuch sarf qilmay, boshqalar hisobiga ish bitirmoq.
125. dastmoyasidan ayrilmoq: 1.sinmoq, bankrotlikka uchramoq. 2.bisotdagi, peshonadagi bor-yo‘q narsa.
126. davra olmoq: doira shaklida tizilmoq; qurshov olib o‘tirmoq
127. davra qurmoq: doira shaklida tizilmoq; qurshov olib o‘tirmoq
128. davra yasamoq: doira shaklida tizilmoq; qurshov olib o‘tirmoq
129. devor bo‘lib qolmoq: qo‘rqinch yoki hayratdan rangi oqarib, serrayib turmoq.
130. devorga taqamoq: shoshirib, gangitib qo‘ymoq; taslim bo‘lishga majbur qilmoq.
131. didiga o‘tirmoq: ma’qul kelmoq.
132. dili bo‘lmoq: kimning dili qorong‘i bo‘lmoq, qattiq xafa bo‘lmoq, ranjimoq.
133. diqqat bo‘lmoq: bo‘g‘ilmoq, siqilmoq; zerikmoq.
134. diqqati oshmoq: bo‘g‘ilmoq, siqilmoq; zerikmoq.
135. diqqinafas bo‘lmoq: Ko‘chma. Yuragi siqilib asabiylanmoq; bo‘g‘ilmoq; xunob bo‘lmoq, xunobi oshmoq; zerikmoq
136. e’tibor qozonmoq: obro‘-hurmatga ega bo‘lmoq, yaxshi nom chiqarmoq.
137. e’tibor topmoq: obro‘-hurmatga ega bo‘lmoq, yaxshi nom chiqarmoq.
138. e’tiqod qo‘ymoq: e’tiqod bilan munosabatda
139. ermak qilmoq: 1.ermak uchun biror narsa bilan mashg‘ul bo‘lmoq 2.masxara qilmoq, ustidan kulmoq, kulgi qilmoq
140. etagi ochilmoq: siri ochilmoq, biror aybi, kamchiligi ma’lum bo‘lib qolmoq
141. etagini o‘pmoq: mute bo‘lmoq, aytganini qiladigan holda bo‘ysunmoq.
142. etak silkimoq: butunlay umid uzmoq, kechmoq
143. farishtasi qochmoq: fayzsiz, ko‘rimsiz bo‘lib qolmoq; qut-barakasi yo‘qolmoq.
144. faryod chekmoq: chuqur qayg‘urib, iztirob bilan yig‘lamoq; oh tortmoq.
145. gah desa qo‘lga qo‘nadigan qilib olmoq.: birovni o‘ziga bo‘ysundirib, so‘zini ikki qilmaydigan qilib olmoq
146. gap bilan chalmoq: gap bilan uzib olmoq.
147. gapga to‘n kiygizmoq: gapni juda boplab, qoyilmaqom qilib gapirmoq.
148. gapi og‘zida qolmoq: Muayyan sharoit, ruhiy holat ta’sirida o‘z fikrini ayta olmay qolmoq, gapirolmay qolmoq/ Biror sabab bilan so‘zlayotgan vaqtida to‘xtab qolmoq; gapi uzilmoq
149. gapi, so‘zi bo‘g‘ziga tiqilmoq: Muayyan sharoit, ruhiy holat ta’sirida o‘z fikrini ayta olmay qolmoq, gapirolmay qolmoq/ Biror sabab bilan so‘zlayotgan vaqtida to‘xtab qolmoq; gapi uzilmoq
150. gapni kalta qilmoq: gapni cho‘zmaslik.
151. gardanidan soqit qildi: o‘zini javobgarlikdan xoli qildi
152. gina qilmoq: biror kishiga nisbatan dilda xafalik, kek saqlamoq; ko‘ngildagi xafalikni izhor qilmoq.
153. giriftor bo‘lmoq: 1.uchramoq, yo‘liqmoq, duchor bo‘lmoq 2.maftun bo‘lmoq.
154. go‘riga g‘isht qalamoq: go‘r
155. gumon qilmoq: 1.shubha qilmoq, shubhalanmoq 2.taxmin qilmoq, ..deb o‘ylamoq
156. gunohini yuvmoq: O‘zini oqlab, ayb, gunoh, kamchiliklardan forig‘ bo‘lmoq. Ezgu ish, yaxshilik, ibratli xatti-harakat va sh.k. bilan o‘zini oqlamoq; gunohidan xoli bo‘ladigan ish qilmoq
157. hafsala qilmoq: hafsala bilan kirishmoq, diqqat, e’tibor qaratmoq.
158. hamiyatiga tegmoq: hamiyat
159. har xil xayolga bormoq: 1.shubhalanmoq, yomon fikrga bormoq. 2.biror narsadan tashvishlanmoq; xavotir olmoq.
160. havoga sovurmoq: bekorga, foydasiz ketkazmoq, sarflamoq.
161. hayrat barmog‘ini tishlamoq: nihoyat darajada hayron bo‘lmoq; hayratda qolmoq.
162. hojatini ravo qilmoq: kim kimning Hojatini chiqarmoq, tilagini amalga oshirmoq.
163. ichi qaynamoq: diqqati oshmoq, asabi qo‘zg‘amoq.
164. ichi to‘lmoq: to‘liqmoq, diqqinafas bo‘lmoq, diqqati oshmoq.
165. ichi yalanmoq: ichi sidirilmoq, ochqamoq.
166. idora etmoq: 1.boshqarmoq, rahbarlik qilmoq 2.bosh bo‘lib, belgili tartibda olib bormoq; amalga oshirmoq
167. idora qilmoq: 1.boshqarmoq, rahbarlik qilmoq 2.bosh bo‘lib, belgili tartibda olib bormoq; amalga oshirmoq
168. iftixor qilmoq: faxrlanmoq
169. ig‘vo qilmoq: orada ig‘voli gap-so‘z yuritmoq (qo‘zg‘amoq).
170. ig‘vo solmoq: orada ig‘voli gap-so‘z yuritmoq (qo‘zg‘amoq).
171. ikki o‘t o‘rtasida qolmoq: birini deb, boshqasidan kechib bo‘lmaydigan, kechish qiyin holatga tushmoq.
172. ikki o‘t orasida qolmoq: birini deb, boshqasidan kechib bo‘lmaydigan, kechish qiyin holatga tushmoq.
173. ikki yamlab, bir yutmoq: chaynamay yutib yubormoq, yo‘q qilib yubormoq.
174. ilgari bosmoq: yaxshi tomonga o‘zgarmoq, yurishib ketmoq.
175. iltijo qilmoq: yolvorib (sig‘inib) so‘ramoq
176. in’om etmoq: tortiq, sovg‘a va sh.k. bermoq..
177. in’om qilmoq: tortiq, sovg‘a va sh.k. bermoq..
178. insof bermoq: insofga keltirmoq, insofli qilmoq
179. ish o‘ngidan kelmoq: ish ko‘ngildagidek bo‘lmoq, yurishmoq.
180. isloh qilmoq: o‘zgartish kiritmoq, yangilamoq
181. issiq o‘rnini sovitmoq: mavjud qulay, yaxshi sharoit imkoniyatidan, joyidan kechmoq, uni tashlamoq.
182. iste’fo bermoq: mansab-vazifasidan ketmoq, ketish haqida murojaat etmoq.
183. istihola qilmoq: shunday hisni tuymoq.
184. istihola tortmoq: shunday hisni tuymoq.
185. ixtiyor etmoq: xohlamoq
186. ixtiyor qilmoq: xohlamoq
187. jaddiga toymoq: kimsaning qilmishi uchun aybdor bo‘lib qolmoq, javob bermoq.
188. javob tegmoq: ruxsat berilmoq, javob bo‘lmoq
189. jigari suv bo‘lmoq: qiynalmoq, azob chekmoq.
190. jilo bermoq: 1.jilolamoq, sayqallab, pardoz berib yaltiratmoq. 2.husn, ko‘rk bermoq. 3.yaltiramoq, yarqiramoq, jilva qilmoq, tovlanmoq.
191. jiniga yoqmaydi: ta’biga to‘g‘ri kelmaydi
192. jon chekmoq: astoydil, jonini jabborga berib ishlamoq, harakat qilmoq.
193. jon taslim qilmoq: jon bermoq. joni uzilmoq; o‘lmoq.
194. jon teriga tushmoq: 1.qattiq tirishmoq, bor kuchini sarflamoq. Jon teriga tushib ishlamoq; 2.qattiq azoblanmoq, azobning, og‘riqning zo‘rligidan majolsizlanmoq, holdan toymoq.
195. kalaka bo‘lmoq: masxara, mazax bo‘lmoq, mayna bo‘lmoq
196. kasriga qolmoq: kasri tufayli yomon oqibat (holat)ga duchor bo‘lmoq.
197. kechirmoq: 1)o‘z hayotida ko‘rdi 2)ma’lum bir muddat fikrladi
198. kiprik qoqmaslik: sira uxlamaslik
199. ko‘kka ko‘tarmoq: ko‘kka ko‘tarmoq
200. ko‘ksiga bosmoq: bag‘riga olmoq
201. ko‘ksini qalqon qilmoq: jonini ham ayamay qo‘riqlamoq, ko‘ksini tutib himoya qilmoq, daf etmoq.
202. ko‘ksini tig‘lamoq: ruhiy yoki ma’naviy azob berib, ezib, yuragini dog‘lamoq, yaralamoq.
203. ko‘lanka tashlamoq: soya tashlamoq
204. ko‘ngli oq: yaxshi niyatli, boshqalarga yomonlikni ravo ko‘rmaydigan
205. ko‘ngli yumshoq: ko‘ngilchan, rahmdil
206. ko‘rpasiga qarab oyoq uzatdi: imkoniyatini hisobga olib ish tutdi
207. ko‘zdan qochmoq: e’tibordan chetda qolmoq
208. ko‘zi qinidan chiqmoq: ko‘zi olayib ketmoq, ko‘zi ola-kula bo‘lmoq.
209. ko‘ziga oq-qora ko‘rinmaydi: 1)tatimaslik, e’tiborini tortmaslik 2)hisoblashmaslik, o‘ylab- netib o‘tirmaslik
210. ko‘zining oqu qorasi: yakka-yu yagona va qadr-qiymati biqiyos yuksak
211. ko‘zlaridan qon tommoq: O‘ta g‘azabli holatni qayd etadi.
212. kuragini yerga tegizmoq: kurashda, bellashuvda yengmoq, g‘alaba qilmoq.
213. lol bo‘lmoq: 1.tili tutilib, gapirolmay qolmoq 2.biror narsa aytolmay, taajjub, hayron holda qolmoq.
214. lol qolmoq: 1.tili tutilib, gapirolmay qolmoq 2.biror narsa aytolmay, taajjub, hayron holda qolmoq.
215. maftun etmoq: ishq-sevgi, zavq-havas tuyg‘usi bilan o‘ziga jalb etmoq, mahliyo qilmoq.
216. maftun qilmoq: ishq-sevgi, zavq-havas tuyg‘usi bilan o‘ziga jalb etmoq, mahliyo qilmoq.
217. makon tutmoq: Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qilib olmoq
218. maydonga kelmoq: yuzaga kelmoq, paydo bo‘lmoq, tug‘ilmoq
219. mehri tovlanmoq: mehri uyg‘onmoq, qo‘zg‘almoq.
220. mijja qoqdi: mizg‘idi
221. mijja qoqmadi: sira uxlamadi
222. miyasiga qurt tushmoq: miyasi aynimoq
223. miyasini qoqib, qo‘liga berdi: so‘rayverib miyasini charchatdi, sergapligi bilan bezdirdi
224. mo‘ljal qilmoq: mo‘ljallamoq
225. mo‘ljalga olmoq: mo‘ljallamoq
226. mot bo‘lmoq: 1.mot holatga tushmoq; yutqizmoq. 2.munozara, bahs va sh.k. bellashuvlarda yengilmoq, mulzam holatga tushmoq
227. mot qilmoq: 1.mot holatga tushmoq; yutqizmoq. 2.munozara, bahs va sh.k. bellashuvlarda yengilmoq, mulzam holatga tushmoq
228. motam tutmoq: motam holatida bo‘lmoq, shunday holatni kechirmoq.
229. mudroq bosmoq: mudroq holat qo‘zgalmoq, kuchaymoq
230. muhayyo qilmoq: tayyor holga keltirmoq.
231. murosa qilmoq: kelishuvli yo‘l tutmoq, murosa yo‘lini tutmoq
232. nafasi chiqmoq: hech narsa demadi, indamadi
233. nafasi halqumiga tiqilmoq.: nafas olishi og‘irlashmoq (ma’lum sabab ta’sirida).
234. nafasi o‘chmoq: ovozi chiqmay qolmoq, jim qolmoq.
235. nafasi tiqilmoq: nafas olishi og‘irlashmoq (ma’lum sabab ta’sirida).
236. nafsi hakalak otmoq: kimning Mazaxo‘rakka o‘rganib, nafsini tiyolmaydi.
237. nafsi orom olmoq: kimning Nafsi qondi.
238. nasha qilmoq: kimga nima Qattiq ta’sir etmoq, taajjubga solmoq; ayil botmoq.
239. nishabini o‘ziga og‘dirmoq: kim kimning foydani, tushumni o‘z tomoniga qaratmoq.
240. nishabini o‘ziga to‘g‘irlamoq: kim kimning foydani, tushumni o‘z tomoniga qaratmoq.
241. nola chekmoq: chuqur qayg‘urib, iztirob bilan yig‘lamoq; oh tortmoq.
242. non-namak bo‘lmoq: kim kim bilan suhbatda bo‘lmoq, birgalikda ovqatlanmoq; biror o‘tirishda, mehmonda birga bo‘lmoq.
243. non-qatiq bo‘lmoq: kim kim bilan ayn. osh-qatiq bo‘lmoq q. osh-qatiq.
244. o‘pkasi shishmoq: q. shishmoq.
245. o‘sal bo‘lmoq: Og‘irlashib qolmoq, o‘lim oldida yotmoq.
246. o‘z gazi bilan o‘lchamoq: Biror ishga, hodisaga o‘zicha, o‘z nuqtayi nazari bilan baho bermoq.
247. o‘zini bosmoq: O‘zini tutmoq, tiymoq
248. o‘zini oynaga solmoq: kim O‘z holatini ko‘zguda ko‘rmoq.
249. o‘zini qayoqqa urishini bilmaydi: kuchli hayajonlangan holda toqatsizlandi
250. o‘zini tag‘ofilga solmoq: Ko‘rib ko‘rmaslikka, bilib bilmaslikka olmoq.
251. ochlik e’lon qilmoq: kim siyosiy, iqtisodiy ijtimoiy norozilik belgisi sifatida ovqat yeyishdan bosh tortmoq.
252. og‘ir oyoq: homilador
253. og‘ziga burov solmoq: gapirish imkoniyatidan, huquqidan mahrum qilmoq, gapirtirmay qo‘ymoq.
254. og‘ziga qulf solmoq: 1.gapirtirmay qo‘ymoq, og‘ziga urmoq. 2.hech narsa deya olmaydigan qilib qo‘ymoq
255. og‘ziga qulf urmoq: 1.gapirtirmay qo‘ymoq, og‘ziga urmoq. 2.hech narsa deya olmaydigan qilib qo‘ymoq
256. og‘ziga tikilmoq: Gap kutmoq (suhbatdoshidan, qarshisidagi kimsadan).
257. og‘zini tiymoq: 1. biror narsa deyishdan, gapdan o‘zini tutmoq, gapirishdan to‘xtamoq, og‘ziga erk bermaslik. 2. gapirtirmay qo‘ymoq, gapirishdan to‘xtatmoq, gapirmaslikka majbur qilmoq.
258. oh chekmoq: chuqur qayg‘urib, iztirob bilan yig‘lamoq; oh tortmoq.
259. omonatini topshirmoq: jon taslim qilmoq, olamdan o‘tmoq; o‘lmoq.
260. oppoq qilib ko‘rsatmoq: kim kimni aybsiz, begunoh qilib ko‘rsatmoq.
261. oq bilan qorani ajratdi: yaxshini yomondan, foydani zarardan ajratdi
262. oq ko‘ngil: yaxshi niyatli, boshqalarga yomonlikni ravo ko‘rmaydigan
263. oq ko‘ngillik: to‘g‘rilik, yomonlikni bilmaslik
264. oqkaltak-qorakaltak bo‘lmoq: kim kim bilan to‘g‘ri kelgan narsa bilan qurollanib urishmoq; savalashmoq.
265. oq-qorani ajratdi: yaxshini yomondan, foydani zarardan ajratdi
266. oq-qorani tanidi: yaxshi-yomonni, foyda-zararni bildi
267. oq-qorani tushundi: yaxshi-yomonni, foyda-zararni bildi
268. orqasiga tepmoq: voz kechib haydamoq, quvmoq.
269. ovi baroridan kelmoq: kimning Ishi yurishmoq, ko‘zlangan maqsadga erishmoq.
270. oyog‘i tovsilmoq: odamlar keldi-ketdisi, yo‘ldagi harakati siyraklashmoq, kamaymoq.
271. oyog‘idan tortmoq: biror noxush ish, holatga jalb etmoq, duchor qilmoq.
272. oyoq osti bo‘ldi: poymol bo‘ldi, tahqirlandi
273. oyoq osti qildi: poymol bo‘ldi, tahqirlandi
274. oyoq osti qildirdi: poymol qildirdi, tahqirlatdi
275. oyoq osti qilindi: tahqirlandi
276. oyoq tiradi: o‘jarlik qildi
277. oyoq uzmoq: oyoq
278. oyoqni tiradi: qaysarlik qildi
279. oyoqning bog‘i bo‘lmoq: boshiga tashvish, dardisar bo‘lmoq; xalaqit bermoq.
280. oyoqqa qalqimoq: o‘tirgan joyidan tiklanmoq, tik turmoq.
281. oyoqqa tushov bo‘lmoq: erkin harakatlanishga to‘siq bo‘lmoq, imkon bermaslik
282. peshonasi taq etib devorga tegmoq: o‘z bilganidan qolmay, oxiri ishi voy bo‘lmoq.
283. pichoq suyakka yetdi: ortiq chidab bo‘lmaydi
284. po‘stagini qoqdi: ayovsiz tanqid qildi
285. puch yong‘oq bilan qo‘ynini to‘ldirdi: yolg‘on va’dalar bilan aldadi
286. qadami qirqmoq: qadam bosmaydigan, kelmaydigan bo‘ldi.
287. qalbni qitiqlamoq: Kishiga yoqib, shirin his-tuyg‘ular uyg‘otmoq, rohat baxsh etmoq, zavq-shavq bag‘ishlamoq.
288. qalovini topmoq: 1.to‘g‘ri qalamoq; 2.ko‘chma yo‘lini, ilojini topmoq; ishning ko‘zini bilib ish tutmoq.
289. qalpoq qilib kiymoq: biror narsani qoyil qilib bajaruvchi, biror ish-fao-liyatning juda ustasi bo‘lgan shaxsga nisbatan qo‘llanadi
290. qamishdan bel bog‘lamoq: sidqidil bilan, astoydil.
291. qaysi shamol uchurmoq: qaysi shamol uchurmoq
292. qitday-qitday qilmoq: spirtli ichimlik ichmoq.
293. qiyg‘ir qarash qilmoq: o‘qrayib qaramoq.
294. qo‘ltig‘iga suv purkamoq: birovga qarshi oyoqlantirmoq, gijgijlamoq.
295. qo‘shmozor bo‘lmoq: birga, bir vaqtda o‘lmoq; qirilmoq.
296. qo‘ynini puch yong‘oqqa to‘ldirdi: yolg‘on va’dalar bilan aldadi
297. qon yig‘lamoq: qattiq, ezilib-kuyib yig‘lamoq, qattiq azobli holatda yig‘lamoq.
298. qora po‘stakdan burga qidirmoq: kim Bajarilishi qiyin, mahol bo‘lgan ishga kirishmoq, hal bo‘lmaydigan ishga behuda vaqt sarflamoq.
299. qoshini kermoq: 1.qoshini ko‘tarmoq; 2.taajjublanib qaramoq.
300. qovoq-dimog‘iga qaramoq: birovning xohishi bilan hisoblashmoq; birovning kayfiyatiga, ko‘ngliga qarab ish tutmoq.
301. quloq berdi: tingladi
302. quloq osdi: 1)tingladi 2)aytganini qildi
303. quloq soldi: 1)tingladi 2)aytganini qildi
304. quloq–miyasini yedi: so‘rayverib miyasini charchatdi, sergapligi bilan bezdirdi
305. shira bog‘lamoq: shira
306. shox tashlamoq: shox.
307. suvdan holva yasamoq: bo‘lmaydigan ishga urinmoq, bekorga urinmoq.
308. suvga oqizdi: befoyda sarfladi, diyarli tekinga berdi
309. ta’lif qilmoq: 1.asar yozmoq; 2.bosh-qaning asarini tahrir qilmoq.
310. ta’min etmoq: 1.kerakli narsalarni yetkazib bermoq, ta’minlamoq. 2.biror narsaning amalga oshishi, ro‘yobga chiqishi, muhayyo bo‘lishi uchun zarur sharoit yaratmoq. 3.qoniqtirmoq, qanoatlantirmoq; kifoya qilmoq, yetarli bo‘lmoq.
311. ta’min qilmoq: 1.kerakli narsalarni yetkazib bermoq, ta’minlamoq. 2.biror narsaning amalga oshishi, ro‘yobga chiqishi, muhayyo bo‘lishi uchun zarur sharoit yaratmoq. 3.qoniqtirmoq, qanoatlantirmoq; kifoya qilmoq, yetarli bo‘lmoq.
312. ta’mir etmoq: ta’mir ishlarini amalga oshirmoq, ta’mir bilan butunlamoq, yaroqli holga keltirmoq.
313. ta’mir qilmoq: ta’mir ishlarini amalga oshirmoq, ta’mir bilan butunlamoq, yaroqli holga keltirmoq.
314. ta’na qilmoq: ta’na tarzidagi gap-so‘z aytmoq. Xasis deb ta’na qilmoq.
315. ta’qib qilmoq: 1.ko‘zdan o‘t-kazmoq, kuzatmoq. 2.ko‘z-quloq bo‘lib kuzatmoq, nazoratda tutmoq. 3.izidan tushmoq, ketidan harakat qilmoq, quvmoq.
316. ta’rif qilmoq: ta’rifini, tavsifini bermoq, keltirmoq.
317. ta’sis etmoq: 1.joriy qilmoq, belgilamoq. 2.tashkil qilmoq, vujudga keltirmoq.
318. ta’sis qilmoq: 1.joriy qilmoq, belgilamoq. 2.tashkil qilmoq, vujudga keltirmoq.
319. ta’zim qilmoq: Ta’zim bildirmoq, ta’zim bajo keltirmoq (ta’zim har ikkala ma’nosida)
320. ta’zir bermoq: Aybi yoki xatosini aytib qizartirmoq, uyaltirmoq, koyimoq, dashnom bermoq
321. ta’zirini bermoq: Adabini bermoq, tavbasiga tayantirmoq
322. ta’zirini yemoq: Jazosini tortmoq, adabini yemoq, tavbasiga tayanmoq
323. ta’ziya bildirmoq: Marhumning yaqin kishilariga, odatda, ta’ziya kunlari ayti-ladigan so‘zlar bilan hamdardlik bildirmoq, tasalli bermoq
324. tahammul etmoq: 1.bardosh bermoq, chidamoq. sabr-toqat qilmoq; sabr-toqat bilan kutmoq. 2.kifoyalanmoq.
325. tahammul qilmoq: 1.bardosh bermoq, chidamoq. sabr-toqat qilmoq; sabr-toqat bilan kutmoq. 2.kifoyalanmoq.
326. tahorat sindirmoq: yozilmoq, bo‘shalmoq; hojatga bormoq.
327. tahorat ushatmoq: yozilmoq, bo‘shalmoq; hojatga bormoq.
328. tahqir qilmoq: haqorat bo‘-luvchi, xo‘rlik keltiruvchi gap-so‘z aytmoq, ish qilmoq.
329. tahrir qilmoq: tahrirdan o‘tkazmoq.
330. tahsil olmoq: ma’lum o‘quv yurtida yoki biror mutaxassis rahbarligida o‘qimoq, bilim, ma’lumot olmoq.
331. tahsil qilmoq: mutolaa qil-moq, mustaqil ravishda o‘qimoq, o‘rganmoq; bilim olmoq.
332. taqal qilmoq: biror ishni bajarishga darrov kirishmay, o‘ylanib qolmoq, kechiktirmoq; ketga surmoq, galga solmoq; bahona qilmoq.
333. taqdim etmoq: 1.tavsiya etmoq, taklif qilmoq. 2.tortiq, sovg‘a sifatida bermoq, tortiq (xadya) qilmoq.
334. taqdim qilmoq: 1.tavsiya etmoq, taklif qilmoq. 2.tortiq, sovg‘a sifatida bermoq, tortiq (xadya) qilmoq.
335. taqdir etmoq: 1.nasib qilmoq, nasib etmoq, buyurmoq. 2.munosib baholamoq, takdirlamoq.
336. taqdir qilmoq: 1.nasib qilmoq, nasib etmoq, buyurmoq. 2.munosib baholamoq, takdirlamoq.
337. taqlid qilmoq: 1.o‘xshatma ovoz, harakat va sh.k. ni bajarmoq, qilmoq. 2.faoliyat, ijod va sh.k. da o‘zgalarga ergashmoq, taqlidan ish olib bormoq, harakat qilmoq.
338. taqozo etmoq: shunday bo‘lishini talab qilmoq, ko‘rsatmoq.
339. taqozo qilmoq: shunday bo‘lishini talab qilmoq, ko‘rsatmoq.
340. taqsim qilmoq: 1.qismlarga, ulushlarga bo‘lmoq, ajratmoq; 2.mat. bo‘lish amalini bajarmoq, bo‘lmoq.
341. targ‘ib etmoq: 1.chuqur tushuntirish yo‘li bilan biror g‘oya, ta’limot va sh.k. ni yoymoq. kishilarning ongiga singdirmoq; shunga undamoq. 2.tushuntirish yo‘li bilan biror ishga chaqirmoq. da’vat etmoq.
342. targ‘ib qilmoq: 1.chuqur tushuntirish yo‘li bilan biror g‘oya, ta’limot va sh.k. ni yoymoq. kishilarning ongiga singdirmoq; shunga undamoq. 2.tushuntirish yo‘li bilan biror ishga chaqirmoq. da’vat etmoq.
343. tasadduq bo‘lmoq: aylanib o‘rgilmoq.
344. tasalli bermoq: yupatuvchi gap-so‘z aytmoq, xatti-harakatlar qilmoq, shu yo‘llar bilan yupantirmoq, taskin bermoq.
345. tasalli topmoq: ko‘ngli tinchlanmoq, taskin topmoq.
346. tasarruf etmoq: egalik qilmoq.
347. tasarruf qilmoq: egalik qilmoq.
348. tasavvur etmoq: 1.xayolda tiklamoq, gavdalantirmoq. 2.idrok qilmoq.
349. tasavvur qilmoq: 1.xayolda tiklamoq, gavdalantirmoq. 2.idrok qilmoq.
350. tasdiq etmoq: tasdiqlamoq.
351. tasdiq qilmoq: tasdiqlamoq.
352. tashkil etmoq: 1.uyushtirmoq, tuzmoq, yaratmoq. 2.tarkibiy qismga kirib, butunlik yuzaga keltirmoq.
353. tashkil qilmoq: 1.uyushtirmoq, tuzmoq, yaratmoq. 2.tarkibiy qismga kirib, butunlik yuzaga keltirmoq.
354. tashviq etmoq: 1.tashviq ishini olib bormoq. 2.undamoq, da’vat qilmoq.
355. tashviq qilmoq: 1.tashviq ishini olib bormoq. 2.undamoq, da’vat qilmoq.
356. tashvishini qilmoq: biror narsa taraddudida, harakatida bo‘lmoq, o‘ylamoq.
357. taskin bermoq: yupatuvchi gap-so‘z aytmoq, xatti-harakatlar qilmoq, shu yo‘l bilan yupantirishga, tinchitishga harakat qilmoq.
358. taskin topmoq: yupatuvchi gap-so‘z aytmoq, xatti-harakatlar qilmoq, shu yo‘l bilan yupantirishga, tinchitishga harakat qilmoq.
359. taslim bo‘lmoq: 1.jangda, kurashda, tortishuvda yengilib, qarshilikni to‘xtatmoq 2.qarshilikni to‘xtatmoq; bo‘ysunmoq.
360. taslim etmoq: 1.dushman yoki raqib ustidan g‘olib kelmoq; yengmoq. 2.bellashuv, bahs kabilarda ustun kelmoq, mag‘lub qilmoq, yengmoq.
361. taslim qilmoq: 1.dushman yoki raqib ustidan g‘olib kelmoq; yengmoq. 2.bellashuv, bahs kabilarda ustun kelmoq, mag‘lub qilmoq, yengmoq.
362. tasnif etmoq: ma’lum belgi -xususiyatlari asosida tur, turkumlarga ajratmoq, tur, turkumlarini belgilamoq.
363. tasnif qilmoq: ma’lum belgi -xususiyatlari asosida tur, turkumlarga ajratmoq, tur, turkumlarini belgilamoq.
364. tatbiq etmoq: ishlatmoq, qo‘llamoq, ishga solmoq.
365. tatbiq qilmoq: ishlatmoq, qo‘llamoq, ishga solmoq.
366. tatig‘ini bermoq: jazosini, adabini, ta’zirini bermoq.
367. tatig‘ini yemoq: 1.jazosini tortmoq, adabini, ta’zirini yemoq. 2.mazasini, lazzatini totmoq.
368. tax urmoq: zih chiqarib taxlab, yig‘ib qo‘ymoq (kiyim, o‘rin-ko‘rpa va sh.k. ni).
369. taxdid qilmoq: taxdidli xatti-harakat qilmoq, do‘q-po‘pisa qilmoq.
370. taxiga solmoq: bukilgan, qayrilgan joyidan qayta bukib, yana asliday qilib taxlab qo‘ymoq.
371. taxirini chiqarmoq: sharmanda qilmoq, izza qilmoq; pachavasini chiqarmoq.
372. taxmin qilmoq: ..deb o‘ylamoq, faraz qilmoq, o‘ylamoq.
373. taxt qilmoq: tayyor, muhayyo holga keltirmoq.
374. taxt turmoq tek turmoq: chidab, bardosh berib turmoq; sabr qilmoq.
375. taxta bo‘lib qolmoq: qo‘rquv yoki hayratdan tong qotib
376. taxtaday qotib qolmoq: qo‘rquv yoki hayratdan tong qotib
377. taxtaga olmoq: Siquv holatiga olmoq, iskanjaga olmoq
378. taxtaga tortmoq: Siquv holatiga olmoq, iskanjaga olmoq
379. taxtdan tushmoq: shoxik, xonlik, amirlik lavozimidan ajralmoq, hokimiyat tepasidan tushmoq
380. taxtdan yiqilmoq: ko‘chma s. t. vazifasidan, amalidan tushmoq, bekor bo‘lmoq
381. tayoqni alif deydigan: g‘irt savodsiz, hech narsa bilmaydigan
382. tegajaklik qilmoq: Hazil-huzul bilan, o‘ynashib tegishmoq
383. tegirmon qilmoq: Donni tegirmonda un qilmoq
384. tegirmoniga suv quymoq: Kimsaning biror ish-faoliyatiga (odatda, salbiy deb qaraluvchi ishiga) ko‘maklashmoq, unga kuch bermoq
385. tek qo‘ymoq: Tinch qo‘ymoq, bezovta qilmaslik
386. teng bo‘lmoq: bir xil, baravar bo‘lmoq, tenglashmoq; farq qilmaslik
387. tepki yemoq: 1. tepki zarbiga uchramoq, tepilmoq 2. xo‘rlanmoq
388. teshik munchoq yerda qolmas: Uzoq vaqt turmush qilmay, uyda o‘tirib qolgan qiz-juvonlar haqida, shuningdek, har bir narsa vaqti kelganda kerak bo‘lishi, ishlatilishi mumkinligi haqida aytiladigan ibora
389. teshik quloq eshitadi: Qulog‘i bor, albatta eshitadi, gap, albatta, yetib boradi
390. teshik tomoq: har qanday ovqat talab kishi; xo‘randa
391. tikan bo‘lmoq: O‘rtada to‘siq, g‘ov bo‘lmoq
392. tikan ustida o‘tirmoq: ayn. igna ustida o‘tirmoq q. igna
393. tikanga dumalamoq: Tinchligini yo‘qotmoq, notinch bo‘lmoq, ruhiy azob tortmoq, qiynalmoq
394. tiliga burov solmoq: gapirish imkoniyatidan, huquqidan mahrum qilmoq, gapirtirmay qo‘ymoq.
395. tilini tiymoq: 1. biror narsa deyishdan, gapdan o‘zini tutmoq, gapirishdan to‘xtamoq, og‘ziga erk bermaslik. 2. gapirtirmay qo‘ymoq, gapirishdan to‘xtatmoq, gapirmaslikka majbur qilmoq.
396. tirikchilik qilmoq: Hayot o‘tkazmoq, kun kechirmoq; yashamoq
397. tirnoq orasidan kir qidirdi: yomon niyat bilan deyarli aybi yo‘q kishining faoliyatidan ayb topishga harakat qildi
398. tirrakday qotmoq: Rosa qotmoq, butunlay qotib qolmoq (kishining holati haqida)
399. tishining kavagida saqlamoq: lekin bir iloj qilib tishimda saqlayman uni.
400. tishining oqini ko‘rsatdi: tirjayib, ishshayib qaradi
401. tish-tirnog‘igacha qurollanmoq: man bir parcha boshpanamga tish-tirnog‘im bilan yopishganimdan hafsalasi pir bo‘layozgandi.
402. titig‘ini chiqarmoq: Qattiq kaltaklamoq, dabdala qilmoq
403. titroq bosmoq: nahotki Ahmad tanbal qo‘lga tushgan bo‘lsa ? Unda sir ochiladi.. Yoqubbekni titroq bosdi.
404. tiyrak tortmoq: Tetiklanmoq, jonlanmoq, kuch-quvvat olmoq
405. to‘n bichmoq: Asl holat asosida yoki uni ko‘rmay-bilmay xulosa qilmoq, ish qilmoq
406. to‘qqiz puldek qilib tushuntirib bermoq: hushyor savdogar uchun elchining bir imosi kifoya qildi, unga gapni to‘qqiz puldek qilib tugib berishning hojati yo‘q edi.
407. to‘rva qoqdi: Oxirgi farzand, kenjatoy
408. to‘tiyo qilmoq: To‘tiyodek ko‘zga surtmoq, e’zozlamoq
409. to‘ydan ilgari nog‘ora qoqdi: ro‘yobga chiqishi aniq bo‘lmagan narsa haqida hovliqmalik bilan vaqtidan oldin gapirib yubordi
410. to‘ydirganning qorniga tepmoq: Yaxshilik, himmat qilgan, qo‘llab-quvvatlaganga yomonlik bilan javob bermoq ma’nosidagi ibora
411. to‘zon qilmoq: Vayron-tolqon qilmoq, chang-to‘zonga aylantirmoq
412. toat qilmoq: Xudoga sig‘inmoq
413. tomog‘i qichimoq: Biror narsa undirishni istamoq, tama qilmoq
414. tomog‘ini yog‘lamoq: Pora bermoq, pora o‘rnidagi narsa bilan siylamoq
415. tomoqni ho‘llamoq: Ichimlikdan (asosan, spirtli ichimlikdan) bir oz olmoq, ichmoq
416. toqati toq bo‘ldi: sabr chidami tugadi
417. toy-toy turmoq: ayn. g‘oz-g‘oz turmoq q. g‘oz-g‘oz
418. tubiga yetmoq: ayn. tagiga yetmoq q. tag. Qalb (yoki ko‘ngil, yurak) tubi Qalbning eng chuqur, nozik yeri
419. tumtaraqay bo‘lmoq: Tumtaraqay holga tushmoq, har tomonga qochish, ketish holatiga tushmoq
420. tumtaraqay qilmoq: Har tomonga tartibsiz ravishda qochishga majbur etmoq, to‘zitmoq
421. tunni tongga ulamoq yoki tong ottirmoq: Kechalari yulduz to‘la osmonga tikilib, tunni tongga ulab, qushlar nag‘masidan, suvlar shildirashidan ko‘ngilga allaqanday yupanch izlardi.
422. tup qo‘yib, palak otmoq: kim Mustahkam o‘rnashib, martabasi oshmoq; bola-chaqali bo‘lib ketmoq.
423. tuprog‘i tortmoq: Tug‘ilib o‘sgan (o‘z) joyi undamoq, jalb qilmoq
424. tuprog‘ini yalamoq: Ma’lum joy, hududda ko‘p yillar muqim bo‘lmoq
425. tuproq bilan teng qilmoq: 1. yer bilan yakson qilmoq, vayron qilmoq. 2. xor qilmoq, poymol, oyog‘osti qilmoq
426. tuproqqa topshirmoq: Dafn etmoq
427. turtki bermoq: Qo‘zg‘atuvchi, undovchi gap-so‘z, ish-harakat va sh.k. vazifasini o‘tamoq, qilmoq
428. tuyog‘idan o‘t chaqnamoq: (ot, toyga nisbatan). Tez va yengil chopadigan; uchqur
429. tuz-namak bo‘lmoq: Ma’lum muddat ham-tovoq bo‘lmoq, topganini kimsa bilan o‘rtada baham ko‘rmoq
430. u yoqda tursin: zidlash ma’nosini anglatib, bog‘lovchi vazifasida keldi
431. udda qilmoq: mayli, ishni ham, o‘qishni ham udda qilaman desang, boraver.
432. uddasidan chiqmoq: mayli, ishni ham, o‘qishni ham udda qilaman desang, boraver.
433. umr qilmoq: Er-xotin bo‘lib yashamoq
434. umr surmoq: Umr o‘t-kazmoq, yashamoq (odatda, yaxshi, baxtli umr-ga nisbatan qo‘llanadi)
435. umri boqiy: Doimiy hayot, yo‘q bo‘lmaydigan
436. urug‘ tashlamoq: Sepmoq, ekmoq
437. ustuxon bo‘lmoq: Nihoyatda ozib ketmoq, qoqsuyak bo‘lib qolmoq
438. uyqu elitmoq: ayn. uyqu olmoq
439. uyqu olmoq: Uyqu o‘z ta’siriga tortmoq
440. uzoq gap: Amalga oshishi yoki yuzaga chiqishi qiyin bo‘lgan narsa haqida
441. uzoq yili: O‘tgan yildan oldingi yil, burnog‘i yil
442. uzoqni ko‘rmoq: Kelajak haqida to‘g‘ri fikr yurita bilmoq, oqibatini o‘ylab ish tutmoq
443. uzoqqa bormaydi: Ko‘p davom etmaydi, tez fursatda barham topadi, tamom bo‘ladi
444. vafot etmoq: O‘lmoq, olamdan o‘tmoq
445. vahshat qilmoq: Dahshat, qo‘rqinch solmoq, shunday holat qo‘zg‘atmoq
446. vahshat solmoq: Dahshat, qo‘rqinch solmoq, shunday holat qo‘zg‘atmoq
447. vasliga yetmoq: Visoliga erishmoq; yetishmoq
448. vatan tutmoq: Biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qilib olmoq
449. xafaqon bo‘lmoq: Diqqat bo‘lmoq, siqilmoq; xunob bo‘lmoq
450. xayolni buzmoq: Xayolni bo‘lmoq, sochmoq
451. xudoga solmoq: Jazosini xudo bersin
452. xurmachasi oqarmagan: ayn. kosasi oqarmagan q. oqarmoq
453. xush kelmoq: yoqdi
454. xush ko‘rmoq: yoqtirdi
455. yakson qilmoq: butunlay yemirildi, yo‘q bo‘ldi
456. yaqin olmoq: 1)qadrdon qilib ko‘rsatdi 2)qadrdon deb bildi
457. yarasiga tegmoq: q. yara.
458. yarasini yormoq: Dardini aytmoq, dilidagini oshkor qilmoq.
459. yashin (yoki chaqmoq) tezligida: Juda tez, ko‘z ochib yumguncha
460. yaxshi ko‘rmoq: 1)sevdi, oshiq bo‘ldi 2)sevdi, izzat-hurmat qildi 3)yoqtirdi
461. yelkasiga olmoq: e’tirof qildi, biror holatga rozi bo‘ldi
462. yeng shimarmoq: biror yumushni bajarishga taxt bo‘ldi, biror ishni qilishga otlandi
463. yengil tortmoq: ruhiy azoblanishi tarqadi
464. yer bilan bitta bo‘lmoq: yer bilan bitta bo‘ldi
465. yer tishlatmoq: o‘ldirdi
466. yerga kirib ketmoq: qattiq izza bo‘ldi, o‘sal bo‘ldi
467. yerga urmoq: ortiq darajada kamsitdi
468. yetti nomusini yerga bukmoq: sharmanda qildi
469. yetti o‘lchab, bir kesmoq: nihoyatda ehtiyotkorlik bilan ish qiladi
470. yig‘lamoqdan beri bo‘lmoq: yig‘lab yuborish darajasiga yetdi
471. yo‘l ko‘rsatmoq: nima qilish lozimligi haqida maslahat berdi
472. yo‘l olmoq: jo‘nadi
473. yo‘ldan chiqarmoq: yomon yo‘lga boshladi, aynitdi
474. yo‘ldan ozdirmoq: yomon yo‘lga boshladi aynitdi
475. yo‘ldan ozmoq: yomon yo‘lga kirdi, aynidi
476. yo‘ldan urmoq: yomon yo‘lga boshladi, aynitdi
477. yo‘lga qo‘ymoq: faoliyatini yaxshiladi
478. yo‘lga solmoq: 1) ketish tomoniga to‘g‘irlab, yurg‘izdi 2)to‘g‘ri yo‘lga qaytardi 3) manfaatdor bo‘lgani holda biror ishga rag‘batlantirdi 4)faoliyatini yaxshiladi
479. yo‘liga ko‘z tutmoq: kelib qolar degan umidda kutdi
480. yo‘lini bog‘lamoq: yo‘lini to‘smoq, oldiga ro‘para bo‘lmoq, to‘siq bo‘lmoq
481. yo‘lni chap solmoq: Ko‘zga tashlanmaslik, chalg‘itish maqsadida to‘g‘ri yo‘ldan yurmay, egri, aylanma yo‘ldan yurmoq.
482. yo‘l-yo‘riq ko‘rsatmoq: nima qilish lozimligi haqida maslahat berdi
483. yodida qolmoq: xotirasida saqlanib qoldi
484. yodidan chiqarmoq: unutdi
485. yodidan ko‘tarilmoq: unutdi
486. yodiga kelmoq: 1)xotirasida tiklandi 2)o‘yladi, idrok qildi
487. yodiga solmoq: 1)xotirasida tikladi 2)unutilayozganni eslatdi
488. yomon ko‘rmoq: 1) sevmaydi, izzat-hurmat qilmaydi 2) yoqtirmaydi
489. yomondan yorti qoshiqmoq: Oxirigacha yeb-ichib qo‘ymay, ozgina qoldirilgan holatga nisbatan aytiladigan ibora.
490. yomonning kuchi yapaloqqa yetar: O‘zidan kichik yoki kuchsizga ozor beruvchi kishiga nisbatan aytiladigan ibora
491. yon bermoq: ustun bo‘lishiga yo‘l qo‘ydi
492. yon bosmoq: yoqladi
493. yonini olmoq: bahslashuvda tomonlardan birini himoya qildi
494. yoqasini ushladi: nihoyat darajada ajablandi
495. yostig‘ini quritmoq: butun oilasi bilan o‘ldirib yubordi
496. yostiqdan bosh ko‘tarmoq: yotib qolgan xastalikdan keyin sog‘aya boshladi
497. yotqizib turg‘izmoq: Kimsaga istagancha o‘z hukmini o‘tkazmoq, kimsani istagancha o‘z amriga, hukmiga bo‘ysundirmoq.
498. yovvoyi qarash qilmoq: Jahl bilan qaramoq
499. yulduzi yulduziga to‘g‘ri kelmoq: bir– biriga mos bo‘ldi
500. yumshoq ko‘ngil: ko‘ngilchan, rahmdil
501. yuragi (yoki qalbi) uvishmoq: Noxush narsadan o‘zini yomon his qilmoq.
502. yuragi achimoq: 1)ayab kuyindi 2)achinib kuyindi
503. yuragi chopmoq: Ishonch bilan botinmoq.
504. yuragi ezilmoq: ruhan azoblandi
505. yuragi g‘ashlanmoq: tashvishli, bezovta, notinch bo‘ldi
506. yuragi kuymoq: 1. juda tashna bo‘lmoq 2. qattiq kuyinmoq.
507. yuragi o‘ynamoq: 1)yurak urishi odatdagidan ko‘ra tezlashdi 2)qalbi hayajonga to‘ldi
508. yuragi orqasiga tortib ketmoq: bir lahza ich-ichidan qo‘rqish aralash qattiq hayajonlandi
509. yuragi po‘killamoq: biror yoqimsiz ishning voqe bo‘lishidan hadiksiradi
510. yuragi qinidan chiqayozmoq: 1)betoqat bo‘ldi 2)sevinchdan kuchli to‘lqinlandi
511. yuragi qon bo‘lmoq: 1)ziq bo‘ldi 2)ruhan azoblandi
512. yuragi qoq yorila yozdi: sevinib, juda kuchli hayajonlandi
513. yuragi shuv etmoq: bir lahza ich–ichidan qo‘rqish aralash hayajonlandi
514. yuragi taka-puka bo‘lmoq: ruhan notinch, bezovta
515. yuragi tars yorilib keta yozmoq: sabr–chidami tugab, xunob bo‘lib ketdi
516. yuragi to‘lmoq: to‘liqmoq, diqqinafas bo‘lmoq, diqqati oshmoq.
517. yuragi tosh bo‘lmoq: rahm-shavqati yo‘q
518. yuragi toshmoq: kechinmalari ichiga sig‘may, kimgadir aytish aytish ehtiyoji tug‘ildi
519. yuragi tutday to‘kilmoq: Intizorlikda iztirob chekmoq, dili besaranjom bo‘lmoq.
520. yuragi xun bo‘lmoq: 1)ziq bo‘ldi 2)ruhan azoblandi
521. yuragi yorishmoq: ko‘nglidagi g‘ashlik tarqadi
522. yuragidan chiqarmoq: 1.butkul unutib yubordi, o‘ylamay, eslamay qo‘ydi 2.ko‘nglidagi g‘uborni tarqatdi 3.o‘z roziligi bilan berishni ma’qul ko‘rdi
523. yuragidan sidirib tashlamoq: uzil-kesil unutdi
524. yuragidan urmoq: o‘ziga shaydo qilib oldi
525. yuragiga g‘ulg‘ula solmoq: bezovta qilib qo‘ydi
526. yuragiga qo‘l solmoq: eng yashirin fikr-o‘yini bilishga harakat qildi
527. yuragiga tugmoq: 1. o‘rni kelganda aytishni mo‘ljallab qo‘ydi 2. ahd qildi 3.fikran belgilab qo‘ydi 4. unutmay ichda saqladi
528. yuragiga vahima solmoq: kuchli darajada qo‘rqish hissini uyg‘otdi
529. yuragini bo‘shatmoq: ichida yig‘ilib qolgan hasrat-nadomatini aytib, yig‘lab, ruhan yengillashib oldi
530. yuragini changallamoq: biror falokatning voqe bo‘lishidan benihoya qo‘rqqan holda
531. yuragini ezmoq: ruhan azoblandi
532. yuragini hovuchlamoq: biror falokatning voqe bo‘lishidan benihoya qo‘rqqan holda
533. yuragini ochmoq: ichidagi istak yoki dardini aytdi
534. yuragini olib qo‘ymoq: bezillatib qo‘ydi
535. yuragini siqmoq: ziq qildi
536. yuragini tig‘lamoq: ruhiy yoki ma’naviy azob berib, ezib, yuragini dog‘lamoq, yaralamoq.
537. yuragini tirnamoq: yashirin holda ruhan bezovta qildi
538. yuragini yormoq: qattiq cho‘chitib qo‘rqitdi / ichidagi istak yoki dardini aytdi
539. yuragini yozmoq: xafachiligini tarqatdi
540. yuragining bir chekkasi g‘ash bo‘lmoq: tashvishli , bezovta, notinch
541. yuragining chigili yozilmoq: xafachiligi tarqadi
542. yurak-bag‘ri ezilmoq: ruhan azoblandi
543. yurak-bag‘ri qon bo‘lmoq: 1)ziq bo‘ldi 2)ruhan azoblandi
544. yurakni qitiqlamoq: Kishiga yoqib, shirin his-tuyg‘ular uyg‘otmoq, rohat baxsh etmoq, zavq-shavq bag‘ishlamoq.
545. yuz ko‘rmas bo‘lmoq: aloqani butunlay uzdi
546. yuz o‘girmoq: 1)boshini burib qaradi 2)qaramaslik uchun boshini boshqa tomonga burdi 3)aloqani uzdi
547. yuzaga chiqmoq: 1.ko‘ngildagi istak–rejalar voqelikka aylandi 2.moddiy-ma’naviy ojizlikdan xalos bo‘ldi
548. yuzi shamgin bo‘lmoq: uyatli holatga tushdi
549. yuzi shuvut bo‘lmoq: uyatli holatda
550. yuzi yorug‘ bo‘lmoq: uyaladigan joyi yo‘q, olqishlashga loyiq
551. yuzidan qon tommoq: Sog‘lom, yuzlari qip-qizil kishilarga nisbatan aytiladigan ibora.
552. yuziga oyoq qo‘ymoq: behurmat qilish darajasida hisoblashmaydi
553. yuziga solmoq: aybli deb qaralgan kishining o‘ziga shu haqda kesatib, achitib gapirdi
554. yuzini ochib yubormoq: uyalmaydigan qildi
555. yuzini ters burmoq: qaramaslik uchun boshini boshqa tomonga burdi
556. yuzini teskari o‘girmoq: qaramaslik uchun boshini boshqa tomonga burdi
557. yuzini yerga qaratmoq: uyat–nomusdan bosh ko‘tara olmaydigan holatga tushdi
558. zabtiga olmoq: juda kuchayib ketdi
559. zada bo‘lmoq: Biror kimsa yoki narsadan qo‘rqib, hadiksirab, bezillab qolmoq.
560. zahar bo‘lmoq: Zaharga, og‘uga aylanmoq, tatimaslik
561. zahri kelmoq: Achchig‘i kelmoq, jahli chiqmoq
562. zahridan tushmoq: achchiqlanishdan to‘xtadi
563. zahrini sochmoq: zug‘um qildi, g‘azab bilan achitib-achitib gapirdi
564. zarar keltirmoq: zararli bo‘lib chiqdi
565. zarar ko‘rmoq: zarar qildi
566. zarar yetkazmoq: zararli bo‘lib chiqdi
567. zarari tegmoq: zararli bo‘lib chiqdi
568. zardasi qaynamoq: juda jahllandi
569. zardob yutmoq: Dard-alam chekmoq
570. zavol bo‘lmoq: Biror kimsaning yo‘q (halok) bo‘lishiga sabab bo‘lmoq.
571. zavqini keltirmoq: Kayfiyatini yaxshilamoq, ruhini ko‘tarmoq
572. zeb bermoq: turli kiyim va taqinchoqlar yordamida o‘zini ko‘rkam qildi
573. zehn solmoq: diqqat-e’tibor bilan qaradi, ko‘zdan kechirdi
574. zig‘ir yog‘day ko‘ngliga urmoq: qiziqishi yo‘qoldi, jirkanish hissini uyg‘otdi, bezdirdi
575. zimmasiga olmoq: biror ishni bajarishga mas’ul bo‘ldi
576. zimmasiga tushmoq: javobgar qilindi
577. ziyon ko‘rmoq: zarar qildi
578. ziyon yetkazmoq: achchiqlanishdan to‘xtadi
579. zo‘r bermoq: 1.to‘la-to‘kis safarbar qilishga harakat qildi 2.butun kuch-g‘ayratini safarbar qildi 3.biror narsaga boshqalardan ko‘proq e’tibor qildi
580. zoye ketmoq: befoyda sarflandi
581. zuvalasini bir joydan olmoq: har jihatdan bir-biriga o‘xshash odamlar haqida.
582. zuvalasini bir yerdan olmoq: har jihatdan bir-biriga o‘xshash odamlar haqida.